Drenthe, hunebedden: de laatste rustplaats

Met kleindochter Fay stuitte ik in het Exloose bos op een hunebed. De gemeente Borger-Odoorn telt er 18 van de 54 hunebedden die Nederland rijk is, dus ook dit bed konden we verwachten. Fay klauterde over de grote dekstenen van het grafmonument en waagde een sprong van ruim anderhalve meter hoogte. “Weet je wat een hunebed eigenlijk is?” vroeg ik Fay. “Een bed?” vroeg ze weifelend. “Nee, het is een graf. 5000 jaar geleden begroeven de mensen daarin hun doden.”  Fay wilde weten, waarom mensen toen niet begraven werden in een kist, zoals tegenwoordig. Tja, gewoonten veranderen nu eenmaal in de loop der tijd. Fay gluurde onder de grote stenen door. “Liggen er nog steeds mensen in?”  
Na 5000 jaar zal daar niet veel meer van over zijn. Maar men had wel allerlei vaatwerk gevonden dat in het graf was bijgezet. Fay wilde weten waartoe dat diende. Misschien om voedsel en drank mee te geven voor de reis naar het hiernamaals. Of waardevolle spullen. “En zijn die eruit gehaald?”- “Ja, er zijn veel potten en kruiken in de graven gevonden en naar musea gebracht” . Fay vond dat niet in orde. Ook al waren de mensen dood en wellicht tot stof vergaan, het bleef diefstal. En al had ze  zelf weinig vertrouwen in het bestaan van een hiernamaals, ze vond wel, dat dit “onzichtbare verzinsel” van een ander gerespecteerd moest worden.  “En stel je voor”, zo mijmerde ze voort, “als het toch bestaat, dan zijn die mensen ineens hun spullen kwijt!”  Maar, stel dat die voorwerpen er ongeveer 100 jaar geleden uit zijn gehaald, dan hebben die doden er toch nog 4900 jaar plezier van gehad. Fay was het ermee eens, dat dit wel heel erg oude doden betrof.

Zodra het weer het toelaat, stap ik op de fiets om de sfeer van mijn omgeving te proeven. Het landschap is zowel prachtig als afwisselend. De provincie Drenthe is lange tijd een van de armste gebieden van Nederland geweest en het is misschien wel dankzij die voormalige armoede, dat er nog zoveel historisch moois is bewaard gebleven. De armelijke plaggenhutten zijn verdwenen, maar de rustieke dorpen met hun ruime opbouw en hun prachtige grote boerderijen zijn gebleven. Het landschap kent weinig benauwenis. Zelfs de eenvoudigste huisjes zijn vrijstaand en voorzien van een erf. Het lijkt wel of de tijd hier heeft stilgestaan. In west Nederland zijn de dorpen en steden voortdurend aangepast aan steeds nieuwere inzichten, maar hier in de Drentsche dorpen worden zelfs nieuwe huisjes nog steeds gebouwd in traditionele stijl.

En ook de gewoontes van de Drentenaren lijken niet aangepast aan de veranderde mentaliteit van tegenwoordig. Gedurende mijn pendeltochtjes van dorpje tot dorpje kom ik vele ‘thuiswinkeltjes’ tegen: tafeltjes langs de kant van de weg waarop eieren, fruit, pompoenen, potjes jam, open haardhout en vele andere opbrengsten van het boerenbedrijf te koop worden aangeboden. Op het tafeltje staat een potje of een trommeltje voor het geld. En later in de middag is het tafeltje leeg en het potje vol. Moet je in Den Haag eens proberen!

Maar ondanks die zo begeerde rust en schoonheid lijken veel mensen hier toch heel graag weg te willen. Er staan heel veel huizen en boerenbedrijven te koop. Wat is hier aan de hand, dat zoveel mensen, die op zo’n mooie plek wonen, zo graag weer weg willen?? Ik vind daar niet zo gauw een antwoord op.

Drenthe: doe mij maar een huisje op de hei.

Wie over geld beschikt en niet aan een bepaalde plek gebonden is, kan overal wonen. In dat geval zou Drenthe geen slechte keuze zijn. Drenthe is namelijk mooi en ruim, bijna alle huizen beschikken over een tuin, gemeentelijke voorzieningen worden met een kleinere groep gedeeld dan in het westen, en de huizen zijn er relatief goedkoop. Bovendien is het huizenaanbod groot.
In de jaren ’60 zou de provincie aanleiding zijn geweest tot de oprichting van een serieuze commune met een eigen boerenbedrijf en eigen leefregels. Maar helaas is er sindsdien veel veranderd. Zelf ben ik opgegroeid met de romantiek van die tijd en dat kleurt nog steeds mijn keuzes in het leven.
Bij mijn zoektocht naar een woning vond ik heel veel van mijn kleur, om het zo te zeggen. Zelfs de woningbouwvereningingen hebben meer knusse huisjes in de aanbieding dan saaie flatjes. Maar ondanks het ruime aanbod en het zeer regelmatig verloop,  zou het toch minstens 6 maanden duren eer ik in aanmerking kwam voor een huisje naar mijn hart. Omdat ik toch de chaotische drukte in de ‘commune’ van mijn dochter en haar gezin iets te veel van het goede vond en het niet kon ontlopen,  keek ik ook even rond op de sites van makelaars en in de plaatselijke huis-aan-huis blaadjes.

Daarin trof ik een advertentie waarin een appartement voor 1 persoon te Exloo werd aangeboden. Misschien zou het niet precies zijn wat ik zocht, maar Exloo kende ik als een prachtig plaatsje met fraaie boerderijen en een bosrijke omgeving.
En even kijken kon geen kwaad.
De boerderij bleek te behoren aan beeldend kunstenaar Rijk, oorspronkelijk uit Rotterdam, die daar een romantisch en werkzaam leven leidt met zijn trouwe partner Mieke. Een deel van zijn inkomen bestaat uit de opbrengst van drie appartementen die zijn ondergebracht in de grote boerenwoning. Het appartement dat leeg stond, bevond zich op het westen aan de tuinzijde en gaf van bovenaf uitzicht over de rommelige tuin met veel groen en talrijke roest-bruine beelden. Rijk is lasser van origine en wordt geinspireerd tot zijn kunstwerken door afvalijzer. Hij blijkt een echte Rotterdammer met een onvervalste recht-voor-zijn-raap mentaliteit. Dit heeft geleid tot een zeer moeizame verhouding met de ambtenaren van de gemeente Exloo, die door hem worden uitgemaakt voor een stelletje zatlappen. Al meer dan dertig jaren sleept de onmin zich voort, maar Rijk laat zich de mond niet snoeren. Hij is een ontwapenende babbelaar van nature die meteen zegt wat hij denkt. En wat hij denkt, staat ook op de gevel van zijn huis. Zijn vrouw Mieke is een stuk rustiger, maar voelt zich veilig en op haar gemak aan de zijde van haar expressieve man. Ook Mieke is creatief. Zij maakt mozaieken met vooral diermotieven, die kleurig afsteken tegen het weelderige groen en de hoekige roestige plastieken van Rijk.
In twee grote schuren, die de tuin flankeren, zijn een lassers-werkplaats, een tentoonstellingsruimte en een tweedehands boekwinkel ondergebracht. Want Rijk handelt ook in boeken. Over de prijs hoeft niet te worden onderhandeld: alle boeken kosten 1 euro per stuk. Als dat te duur is, laat je het maar mooi staan. De klant mag zelf het licht aan doen om rond te kijken en wordt vriendelijk verzocht het licht weer uit te doen als hij of zij de winkel weer verlaat.
Ik zou niet zo uitwijden, als ik niet onmiddellijk had besloten om mijn intrek te nemen in het vrijgekomen appartement bij Rijk Blom.
En daar woon ik nu precies een maand tot grote tevredenheid.

Van rijstterrassen naar heidevelden

Als je in Nederland al je schepen achter je hebt verbrand om elders een ander leven te beginnen en na een paar jaar terugkeert naar Nederland omdat het leven in de tropen niet goed op poten kwam, maakt het niet zo veel uit waar je in Nederland neerstrijkt. Er wacht geen huis, geen werk. Oude kennissen zitten waarschijnlijk nog in dezelfde kroeg. De zomers waren bar en boos. De economie is weer achteruit gegaan, De prijzen van de huizen zijn gestegen. De inkomens zijn gekort. Het zal allemaal wel.

Ik wil niet terug naar vroeger, maar door naar het volgende avontuur.
Geen denken aan dus, dat ik mij vestig in mijn vroegere woonplaats.
Mijn dochter, die nog  jonge kinderen heeft, had al eerder gekozen voor het platteland om haar koters te laten opgroeien. Zij en haar gezin waren voor mij de poort naar de Hondsrug.
Ik keek mijn ogen uit: was ook dit Nederland? Echte heidevelden, echte bossen, grote boerderijen, uitgestrekte landschappen. Iedereen lijkt er rijk te zijn, heeft paarden en land. De wegen zijn rustig: zoals ik het me herinner uit de jaren ’50. Geen razende vrachtwagens, snerpende brommers, of manouvrerende bussen, zoals in Bali.
Men groet elkaar -een beetje afgemeten, maar toch- geen anonimiteit.
Het zijn boerengemeenten, met elkaar verbonden door boerenland en vele gehuchten. Stadskanaal is een groot dorp en Groningen is een grote stad.
Als ik in de zwoele zomeravond op de schommelbank over de tuin uitkijk, met het kwetterende geluid van de kinderen op de achtergrond, die hun bedtijd rekken, weet ik wat ik wil: een huisje tussen bos en heide. Ver van lawaai en zonder iets te moeten.
Ik denk ineens aan vroeger, toen ik zelf kind was en in een dorpje woonde. Daar was opa Spek, die mank liep omdat zijn ene been langer was dan het andere, en die ik groente-afval mocht brengen voor zijn konijn. Zijn witte snor was aan een kant bruin, door de rokende pijp, die daar tussen zijn tanden hing. Het was er net zo rustig als nu in Buinerveen, waar de paarden rondstappen met trage bewegingen en de kippen achteloos een ei leggen.

De stoere Lola laat mij het grote hunebed in Borger zien. Het ziet er precies zo uit als ik mij herinner van de plaatjes in het aardrijkskundeboek van de Koningin Juliana school: Deventer koek, Drentse hunebedden en de schaatsfabriek te Joure. Allemaal dingen, die je op 7-jarige leeftijd moest leren en die je je beter kunt herinneren dan de naam van de actrice, die gisteren nog op de tv was. En gek genoeg is het zelfs ontroerend om al die dingen te weten, die je zo serieus zijn bijgebracht en die je nooit nodig had. En dan sta je daar ineens voor een hunebed. Alsof  je er na al die tijd achter komt, dat sinterklaas toch bestaat; krijg nou wat!